Ekonomik Yapı, Kalkınma Süreci ve Karmaşıklık: Hidalgo-Hausmann Tipi Görsel Yaklaşım

César A. Hidalgo ve Ricardo Hausmann‘ın ülkelerin iktisadi kalkınma süreçlerindeki yapısal farklılıklarına ve değişmelerine dikkat çeken ilginç görsel yaklaşımlarıyla ilk olarak 2007’de Dani Rodrik‘in internet günlüğünde okuduğum bir kısa not vesilesiyle karşılaşmıştım: “Monkeys, Trees, and the Product Jungle“. O notta Rodrik Hidalgo ve Hausmann’ın iki ortak yazarla birlikte Science Dergisinde yayınlanan bir makalesine (2007, “The Product Space Conditions the Development of Nations“) atıfta bulunuyor [makale ile ilgili ek bilgi ve başka bir özet makale] ve o makaleden aktardığı bir şekil yardımıyla Hidalgo-Hausmann yaklaşımını çok kısaca açıklıyor ve yorumluyordu:

CA Hidalgo, B Klinger, A-L Barabasi, R Hausmann. Science (2007) 317: 482-487

Bu şekil, dünyanın değişik bölgelerindeki uzmanlaşma kalıplarını gösteriyor ve her bir bölgedeki ürün uzayında farklı malların birbirleriyle ne yakınlıkta konumlandıklarını görsel olarak özetliyor ve bölgesel olarak karşılaştırıyordu.

Kalkınma ile uzmanlaşma arasındaki ilişkinin daha iyi anlaşılması açısından bu gösterimin nasıl bir katkısının olabileceği konusunda Rodrik notunda özetle şu benzetmeyi kullanıyordu: “Ürün uzayını bir orman, malları ise birer ağaç olarak ve girişimcileri de maymunlar olarak düşünelim. Ülkeler; maymunların ağaçtan ağaca sıçramasındaki gibi kalkınırlar. Daha uzaktaki ağaçlara sıçramak daha zordur. Ormanın bazı kısımları diğerlerine göre daha yoğundur. Maymunların bugün hangi ağaçlarda oldukları yarın hangilerinde olacaklarını belirler. Ve kalkınma süreci böylece sürüp gider.”

Öte yandan, 11.5.2011’de, The Undercover Economist adlı ünlü kitabın (Türkçesi) yazarı Tim Harford Twitter sayfasındaki bir notla o gün The New York Times‘ta yayınlanan bir yazısına dikkat çekti: “The Art of Economic Complexity: A new way to visualize a country’s development“. Bu makalesinde Harford, şu şekil yardımıyla Hidalgo-Hausmann yaklaşımını tanıtıyordu:

Harford; konuyla ilgilenenlerin mutlaka okuması gereken makalesinde, Hidalgo-Hausmann yaklaşımı çerçevesinde çalışmalar yürütülen, çok-disiplinli ve MITHarvard Üniversitesi işbirliğiyle kurulan “Ekonomik Karmaşıklık Gözlemevi”ne (The Economic Complexity Observatory) dikkat çekmeyi de ihmal etmemişti.

Hidalgo ve arkadaşlarının Türkiye için (1962-2009) çizdirdikleri yıllık şekillere buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Araştırmacıların 2007 tarihleri çerçevesinde Türkiye için yaptıkları hesaplama ve çizimlere (1985 & 2000) ise buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Hidalgo-Hausmann yaklaşımı Türkiye’de önümüzdeki haftalarda sanırım daha da çok popülerleşeceğe benziyor. Benimkisi, meraklıları için şimdilik çok kısa bir giriş notu olsun.

 

 

Print Friendly

2 thoughts on “Ekonomik Yapı, Kalkınma Süreci ve Karmaşıklık: Hidalgo-Hausmann Tipi Görsel Yaklaşım

  1. Geçtiğimiz Aralık ayında İSO’nun düzenlediği 9. Sanayi Kongresi’nde bir sunum yapan Prof. Ricardo Haussman bu konulara değinmişti. Konu benim de ilgimi çektiği için toplantıda aldığım notlardan dikkat çeken noktaları müsadenizle burada szilerle paylaşmak isterim.

    Haussman konuşmasında yaptıkları araştırmalarda bir ülkenin ihraç sepetindeki mallarla diğer ülkelerin ithalat sepetindeki malların ne oranda örtüştüğünün incelendiğini ve zengin ülkelerin daha fazla yetkinlikler gerektiren karmaşık ürünler ürettiği; zengin ülkelerin zenginlere fakirlerin fakirlere satış yaptığı dolayısıyla daha fazla üretmenin gelişmek için artık yeterli olmadığı daha değişik, karmaşık ürünler üretmenin gerektiğini ortaya koymuştu. Bu konuda ülkelerin sahip olduğu yetkinliklerin de önemine değinmişti. Buna göre yetkinlikler ne tür şeyler yapabileceğimizi belirler. Ülkeler yetkinliklerinin çeşitliliğine göre farklılaşır. Ürünler ise farklı yetkinlikler gerektirir. Daha fazla becerisi olan ülke daha fazla mal üretebilir. Daha fazla yetkinlik gerektiren mallar ise daha az sayıda ülke tarafından üretilecektir. Bu nedenle yetkinliğiniz fazla ise daha az ülke tarafından üretilen mallardan daha fazla miktarda üretebilirsiniz.

    Bazı ülkeler az şey üretir bazıları çok; bazı mallar çok ülke tarafından üretilir. Bazıları ise az sayıda ülke tarafından. Çok şey üreten ülkeler ayrıca daha az ülke tarafından üretilen ürünleri de üretebilen ülkelerdir. Tersine az şey üretebilen ülkelerin ürettiği türde mallar da pek çok ülke tarafından üretilebilmektedir. Dolayısıyla da dünya da bir uzmanlaşmadan ziyade farklılaşma görülmektedir.

    Ekonomik yapının karmaşıklığı arttıkça ülkedeki kişi başına gelirde de artış olmaktadır. “Ülke bir üründe iyiyse başka bir üründe de iyi olma ihtimali nedir?” dolayısıyla da üretim faaliyetleri arasındaki bağlar inceleniyor ve bu durum ormandaki bir ağacın ne kadar geniş bir alanda dallandığına (product space) ve bir maymunun (ülke/firma) o ağaçta daldan dala sıçrayışına benzetiliyor. Firmalar belli bir mantığa göre atlıyorlar yani rassal değil. Dolayısıyla ülkelerin de stratejilerini buna göre belirlemeleri gerekiyor. Strateji için şu dört unsura bakmak gerekiyor:
    * sıçranacak ürünün ne kadar yakın olduğu, (onun üretiminde iyi olmak ne derecede kolaydır?)
    * dünya pazarının bu üründeki büyüklüğü, (potansiyel kazanç ne kadar fazladır?)
    * ürünün ne kadar karmaşık olduğu, (rakiplere göre ücret avantajı ne kadardır, bu başarılsa ne kadar karlı olur?)
    * ürünün ne kadar stratejik olduğu (ürün uzayındaki konumumuzu, diğer ürünlere yakınlığımızı ne şekilde iyileştirecek?)

    Bölgesel farklılıklar firmaların maymun sıçrayışı yapmalarını zorlaştırmaktadır.

    Ülkeleri bu maymun firmalarına göre sıralayınca Türkiye’nin Hindistan, Çin ve Polonya’nın ardından dördüncü sırada yer aldığı görülmüş.

    _________________________________________
    * İSO’nun ilgili konferans haberi (1): http://www.dijimecmua.com/index.php?c=sw&v=249&s=1692&p=81
    * İSO’nun ilgili konferans haberi (2): http://www.iso.org.tr/kongre/default.aspx
    * Milliyet Gazetesi‘nin ilgili haberi (08.12.2010): “Siz her yere sıçrayan maymunlarsınız

  2. Hausmann, Hidalgo ve arkadaşları, çalışmalarını kitap olarak da yayınlamışlar:

    Hausmann, Hidalgo et al. (2011.10.10): The Atlas of Economic Complexity: Mapping Paths to Prosperity.

    Ekonomi Bakanlığı (eski “Dış Ticaret Müsteşarlığı”) için yöntemi kullanarak Harvard, MIT ve TEPAV’dan araştırmacıların birlikte yaptıkları bir çalışma ise 20-27 Mayıs 2011’de yayınlandı ve kamuoyuna duyuruldu:

    İl İl Dış Ticaret Potansiyeli Araştırması“.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *