İktisat Alanında Tez Konusu ve Kaynak Arayanlar İçin Bazı İpuçları

Hangi alanda olursa olsun, iyi bir yüksek lisans (master) veya doktora tezi (thesis/dissertation); sınanmak üzere formüle edilen bir hipotezden yola çıkılarak o konu, sorun veya soruyla/sorularla ilgili uluslararası (ve ulusal) literatürün incelenmesi, temel hipotezin (konu uygunsa/gerektiriyorsa “ampirik” olarak) sınanması ve sonuçların (alan uygunsa, politika çıkarımlarının) tartışılmasından ibarettir. Dolayısıyla; bir akademik veya uzmanlık tezinin (hipotezinin) saptanıp tasarlanması, yapısının kurgulanması, ilgili ön hazırlıklar ve planların yapılması, potansiyel tez danışman(lar)ıyla görüşmeler, literatür taraması, yazımı, son düzeltmeler ve nihayet jüri önünde savunulması aşamaları birbirleriyle alakalı, zaman alıcı, (danışmanın ve adayın potansiyeli, ilgisi ve kalitesine göre çoğu kez oldukça) iniş çıkışlı, yorucu ve bir o kadar da zevkli bir süreç oluşturur. Ben bu kısa notta; tez hazırlama sürecinin iyi/uygun bir danışman bulunması ve tezin fiilen yazılması ile ilgili yönlerini dışarıda bırakarak, tavsiyelerimi daha çok cazip/uygun bir tez konusu araştırılıp bulunması ve belirlenen konuyla ilgili kaynak araştırması yapılması ile sınırlı tutuyorum.

Tezde başarı için, deskriptiflikten uzak, sadece ulusal değil, uluslararası düzeyde olabildiğince özgün/yeni bir katkı üretebilmeyi hedeflemek büyük önem taşır. Bunu biraz açalım. Bir master tezinin başarısı için özellikle “iyi bir literatür taraması” yapabilmek ve incelenen konu hakkındaki literatürdeki yoğunluk ve boşlukları başarıyla yakalayıp bunları tezde iyi, anlaşılır biçimde özetleyebimek hayati önem taşır. Bir doktora tezinde ise, bunun ötesine geçip, literatürde var olduğu belirlenen boşlukları (kendini ulusal literatürle sınırlamayıp) uluslararası düzeyde bir katkıyla doldurmayı hedeflemek hayati önem taşır.

Master, doktora veya uzmanlık tezi yazacak olanlar için işin en başındaki en önemli sorun; güncel öneme sahip, ilginç ve üzerinde çalışılmaya değer bir tez konusu bulabilmektir. Bir o kadar önemli diğer faktör de, o konuda size danışmanlık yapmayı isteyecek, bunun için size ileride yeterli vakti ayıracak/ayırabilecek ve konuyla ilgili yeterli temel bilgi ve deneyime sahip bir tez danışmanı bulabilmektir. Bu bakımdan, işe başlarken tezin taslağını çıkartıp temel hipotezi formüle etmeye çalışırken potansiyel/müstakbel bir danışmanın destek, öneri ve uyarılarını almak çok yararlı ve önemlidir. Başka bir deyişle, tez yazarken danışmanlık hizmetinden fiilen yararlanılacak öğretim üyesinin görüş ve yönlendirmeleri, dünyadaki diğer bütün öğretim üyelerinin görüş ve yönlendirmelerinden (bu blogdaki okuduğunuz tavsiyeler de dahil!) çok daha önemlidir.

İktisat öğrencileri için tez konusu ararken ve literatür taraması yaparken şu iki yazımdaki kaynak ve bağlantılardan yararlanılabilir:

Bu kaynaklar arasında özellikle “EconPapers“ın önemi oldukça büyüktür. Seçilecek konuda daha önceden yazılmış yeterince kaynak olup olmadığı EconPapers’ta yapılacak araştırmalarla kolaylıkla anlaşılır. Diğer önemli arşiv ve veri bankaları için yukarıdaki ilk linke bakabilirsiniz.

Tezinde ampirik bir sınama yapacak olanlar ise, ayrıca, şu iki sayfadaki kaynaklardan yararlanabilirler:
Sonuç olarak, üzerinde çalışacağınız konunun kendisinden çok, tez çalışmanızın size daha iyi iktisatçı olabilmeyi öğretip öğretmediği daha önemlidir. Çünkü, tez konunuz bir gün “eskise bile”, iyi bir danışmanın yönetiminde ilgili (önemli ve güncel) iktisadi analiz tekniklerinin ve kullanımlarının öğrenilmiş olmasıdır geriye kalacak olan. Tez konusunun ise, size geçici de olsa o alanda olabildiğince uzun bir süre (ulusal ve/veya) uluslararası düzeyde bir tür “monopol” (otorite/uzman) gücü sağlaması elbette büyük bir avantaj olacaktır.
.
İlk Yayınlanma Tarihi: 2015.02.27, 13:44, Paris
Son Güncelleştirme: 2015.02.27, 14:17, Paris

“Eşitsizlik” ve “Adaletsizlik”: Kısa Bir Kavramsal Not

Gelir, servet veya fırsat “eşitsizliği” ile gelir, servet veya fırsat “adaletsizliği” kavramları sanki ille de eşanlamlıymış gibi kullanılmamalıdır. Çünkü:

  1. Hem gelir, servet ve fırsat kavramlarının üçü arasında, hem de eşitsizlik ile adaletsizlik kavramları arasında (kısmen de olsa) farklılıklar vardır.
  2. Ancak, söz konusu bütün bu kavramlar birbirleriyle yakından ilişkilidir ve birbirleriyle karşılıklı etkileşim halindedir.
  3. “Eşitsizlik” kısmen “adil”dir, kısmen de değil. Tıpkı “eşitlik”in de kısmen “adaletsiz” ve (ancak) kısmen “adil” olduğu gibi.

İyi/titiz iktisatçılar (ve dolayısıyla politikacılar ve gazeteciler de) bu ayrımlara ve etkileşimlere mutlaka dikkat ederler/etmelidirler.

Bütün bu nedenlerle, iktisat literatüründe son yıllarda, eşitsizliğin adil olan ve olmayan kısımlarının analitik olarak ayrıştırılmaya, hatta ampirik olarak ölçülmeye çalışılması sürpriz değildir. Bu araştırmalardan birkaçını aşağıdaki okuma önerileri arasında bulabilirsiniz.

Kavramları daha işin başında iyi tanımlayıp sonra onları kesinlikle aralarındaki olası farklılıkları dikkate alarak kullanmak, diğer bütün bilim alanlarında olduğu gibi iktisatta da hayati bir önem taşımaktadır. Eğer iktisadi kavramları (akademik) iktisatçılar özenli kullanmazsa, politikacıların ve gazetecilerin de aynı hataya düşmeleri hiç garipsenmemelidir.

 

Konuyla İlgili Bazı Okuma Önerileri

Almås, Ingvild et al. (2011): “Measuring unfair (in)equality

Checchi, Daniele; Vito Peragine; Laura Serlenga (2010.06): “Fair and Unfair Income Inequalities in Europe

Figueiredo, Erik (2011): “A Note on the Measurement of Unfair Inequality in Brazil

Hussey, Andrew; Michael Jetter (2014.09.09): “Long Term Trends in Fair and Unfair Inequality in the United States

Katwala, Sunder (2009.06.23): “When is inequality unfair?

Kibritçioğlu, Aykut (2013.06.22): “Bir Literatür Notu: ‘Türkiye’de Gelir Dağılımı’ (veya ‘Eşitsizlik’)

Kibritçioğlu, Aykut (2014.04.30): “Piketty (2013.09) Öncesi ve Piketty (2014.03) Sonrasında ‘İktisat (Politikası) Tartışmaları’: Seçilmiş Okumalar

 

İlk Yayın Tarihi: 2014.10.06, 14:03 (Twitter: akibritcioglu)
Son Güncelleme Tarihi: 2014.10.07, 21:33

Türkiye’nin Gayrisafi Yurtiçi Hasılası 2002-2012’de Ne Kadar Büyüdü?

ITD-201307-08_33-34

Türkiye’nin Gayrisafi Yurtiçi Hasılası 2002-2012’de Ne Kadar Büyüdü?” başlıklı makalem, Prof. Dr. Ömer Faruk Çolak editörlüğünde yayınlanmakta olan İktisat ve Toplum Dergisi‘nin (İTD) Temmuz-Ağustos 2013 sayısında (Sayı 33-34, s. 7-17) çıktı. Makaleye buraya tıklayarak pdf formatında ulaşabilirsiniz.

Bu makale, daha önce Prof. Dr. Dani Rodrik ile Maliye Bakanı Mehmet Şimşek arasında Twitter ortamında yaşanan bir tartışmayla ilgili olarak bu günlükte “İktisat öğrencileri için Rodrik-Şimşek tartışmasını (15-19 Haziran 2013) izleme ve anlama kılavuzu” başlığıyla yayınladığım yazının gözden geçirilip kısmen güncelleştirilmiş ve genişletilmiş versiyonu.

Yayınlanan makalede, günlük yazısındakinden farklı olarak 2002-2012 dönemine ilişkin bazı iktisadi büyüme hesaplamalarına da yer verdim ve bunları tartışmanın taraflarının argümanlarıyla ilişkilendirdim. Bu sayede, tartışmanın anlaşılırlığının biraz daha arttığını ümit ediyorum.

İTD’nin aynı sayısında, ayrıca, bu konuyla ilgili başka üç makale daha yayınlanmış:

Dergiyi bir bütün olarak edinmek isterseniz, buraya veya buraya tıklayarak İTD’yi bulabileceğiniz yerlerin bir listesine ulaşabilirsiniz. Eğer derginin eski sayılarına da ulaşmak istiyorsanız, belki internetten topluca sipariş vermeyi düşünebilirsiniz: İdefix, D&R, Kitap Yurdu, vb. veya Efil Yayınevi. (Ankara’da yaşayanlar, derginin son sayısına en kolay Kızılay’daki Dost Kitabevi’nden ulaşabilirler.)

İTD’nin son sayısında kapak konusu olan “Milli Gelir Tartışmaları” hakkında ek okuma yapmak istiyorsanız, size şu söyleşiyi de okumanızı önerebilirim:

Son olarak, eğer yukarıda sözünü ettiğim makalemi okursanız/okuduysanız, sonra buraya tıklayarak bir de bağlantıdaki interaktif grafiği incelemenizi öneririm. Bu grafikte, 1980’den 2011’e doğru Türkiye ekonomisinin nominal ve reel terimlerle büyüme performansları uluslararası bir çerçevede birbirleriyle kıyaslanıyor.

 

İlk Yayınlanma Tarihi: 2013.07.16, 22:00 (Paris)
Son Güncelleme Tarihi: 2014.06.15, 18:49 (Paris)

Akademik İktisatçıların Siyaset ve Siyasi Partilerle İlişkileri Hakkında Bazı Düşünceler

ITD-201305-06_31-32

Akademik İktisatçıların Siyaset ve Siyasi Partilerle İlişkileri Hakkında Bazı Düşünceler” başlıklı makalem, Prof. Dr. Ömer Faruk Çolak editörlüğünde yayınlanmakta olan İktisat ve Toplum Dergisi‘nin (İTD) Mayıs-Haziran 2013 sayısında (Sayı 31-32, s. 19-24) çıktı.

Daha önce, İTD’nin bu sayısını edinip makalemi okuduysanız, konuyla ilgili ek kaynak ve tartışmalar için, bu günlükte daha önce “İktisat(çılar), Siyaset(çiler), Ekonomi Politikaları, Akademik Etik ve Toplum” başlığıyla yayınlanan yazımı da okumanızı tavsiye ederim.

 

İlk Yayınlanma Tarihi: 2013.05.27, 10:00 (Paris)
Son Güncelleme Tarihi: 2013.07.16, 21:00 (Paris)

İktisatta “Aşırı” Matematik Kullanımı Hakkındaki “Akademik” Tartışma ve Kaynaklar

 

“Mathematics brought rigor to Economics. Unfortunately, it also brought mortis.”
Kenneth Boulding

“Surely, the use of mathematical and statistical techniques is not a problem per se. Such techniques simply ensure our arguments are conceptually and empirically coherent. Yes, excessive focus on these techniques, or the use of math just for its own sake, are a problem – but a problem against which there is already a counter-movement from within. In the top journals of the profession, I would say most math-heavy papers are driven by substantive questions rather than methods-driven concerns.”
Dani Rodrik (2013.05.07)

 

İktisatçıların; iktisadi tarih analizlerinde de, teorik modellerin geliştirilmesinde de, bu modellerin ampirik olarak (ekonometri ve/veya zaman serisi analizleri kullanılarak) test edilmesinde de uygun matematik ve istatistik tekniklerini kullanmamaları olanaksız. Ancak, yine de, iktisatta (aşırı) matematik kullanımı çok uzun zamandan beri çeşitli iktisatçılar tarafından değişik gerekçelerle eleştiriliyor ve tartışılıyor.

2004-2006 yıllarında bu tartışmalara ilgim oldukça artmış ve bir genç meslekdaşım ile birlikte bu konuda bir ortak araştırma yapmayı aklımızdan geçirmiştik. Bugün bir başka genç meslekdaşımın bana gönderdiği bir soru mesajı üzerine, o dönemde yaptığım geniş literatür (t)aramasının sonuçlarının kişisel bilgisayarımın bir köşesinde 2005’ten beri “atıl” kaldığını hatırladım. 

2005 yılında hazırladığım ve (bir bölümünü okumak dışında) maalesef hiç kullanamadığım(ız) ilgili literatür listesini, bu vesileyle, blog’umda konu hakkında okuma/araştırma yapmak isteyenlerin kullanımına sunmanın yararlı olabileceğini düşündüm. Fakat bu günlük yazısını, fırsat bulunca ileride mutlaka bazı ek bilgi, yorum ve tavsiyelerle güncelleştireceğim. Şimdilik sadece listeyi aşağıya aktarmakla ve ardından, konuya ilişkin kendi kişisel yaklaşımımı özetlemekle yetineceğim.

 

  • Attar, M. Aykut (2011): “Kuramdaki Biçimsellik ve Yöntembilimdeki Çoğulculuk”, Hakan Mıhcı (der.), İktisada Dokunmak: İbrahim Tanyeri’ye Armağan, s. 121-150, Ankara: Phoenix Yayınevi.
  • Backhouse, Roger E. (1998): “If Mathematics is Informal, Then Perhaps We Should Accept That Economics Must be Informal Too”, Economic Journal, 108 (451), 1848-58.
  • Baumol, W. J. (1966): “Economic Models and Mathematics”, in S. R. Krupp (ed.), The Structure of Economic Science, Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 88-101.
  • Baumol, W. J. ve S. M. Goldfeld (eds.) (1968): Precursors in Mathematical Economics: An Anthology. London: London School of Economics Series of Reprints of Scarce Works on Political Economy, No. 19.
  • Baumol, W. J. (1969): “Mathematics in Economic Analysis”, in T. L. Saaty and F. J. Weyl, The Spirit and the Uses of the Mathematical Sciences, New York, NY: McGraw-Hill, 246-262.
  • Beed, C. ve O. Kane (1991): “What Is the Critique of the Mathematization of Economics?” Kyklos, 44(4): 581-612.
  • Baumol, W. J. (1991): “Toward a Newer Economics: The Future Lies Ahead!” The Economic Journal, 101 (404), 1 – 8.
  • Bodenhorn, Diran (1956): “The Problem of Economic Assumptions in Mathematical Economics”, The Journal of Political Economy, 64 (1), 25-32.
  • Boulding, Kenneth E. (1948): “Samuelson’s Foundations: The Role of Mathematics in Economics”, The Journal of Political Economy, 56 (3), 187-99.
  • Champernowne, D. G. (1954), “V. On the Use and Misuse of Mathematics in Presenting Economic Theory”, The Review of Economic Statistics, 36 (4), 369-72.
  • Chick, Victoria (1998): “On Knowing One’s Place: The Role of Formalism in Economics”, Economic Journal, 108 (451), 1859-69.
  • Colander, D., R. P. F. Holt, and B. J. Rosser, Jr. (2004): “The Changing Face of Mainstream Economics“, Review of Political Economy, 16(4): 485 – 499.
  • Crum, W. L. (1927): “The Role of Mathematics in Economic and Business Statistics”, The American Economic Review, 17 (3), 448-57.
  • Debreu, Gerard (1984): “Economic Theory in the Mathematical Mode”, The American Economic Review, 74 (3), 267-78.
  • Debreu, Gerard (1986): “Theoretic Models: Mathematical Form and Economic Content”, Econometrica (Journal of the Econometric Society), 54 (6), 1259-70.
  • Debreu, G. (1991): “The Mathematization of Economic Theory“, American Economic Review, 81(1): 1-7.
  • Dow, S. C. (1999): “The Use of Mathematics in Economics“, ESRC Public Understanding of Mathematics Seminar, Birmingham, 21-2 May.
  • Dow, S. C. (2003): “The Relationship between Mathematics and Economics“, Journal of Post Keynesian Economics, 25(4): 545-8.
  • Enke, Stephen (1955): “More on the Misuse of Mathematics in Economics: A Rejoinder”, The Review of Economic Statistics, 37 (2), 131-33.
  • Espinosa, Miguel, Rondon, Carlos ve Romero, Mauricio (2012): The use of mathematics in economics and its effect on a scholar’s academic careerMPRA Paper No. 41363.
  • Grubel, H. G., L. A. Boland (1986): “On the Effective Use of Mathematics in Economics”, Kyklos, 39(?): 419?442.
  • Kantorovich, Leonid V. (1989): “Mathematics in Economics: Achievements, Difficulties, Perspectives”, The American Economic Review, 79 (6, Nobel Lectures and 1989 Survey of Members), 18-22.
  • Klein, L. R. (1954): “I. The Contributions of Mathematics in Economics”, The Review of Economic Statistics, 36 (4), 359-61.
  • Koopmans, Tjalling C. (1954): “VIII. On the Use of Mathematics in Economics”, The Review of Economic Statistics, 36 (4), 377-79.
  • Krugman, Paul (1998): “Two Cheers for Formalism”, Economic Journal, 108 (451), 1829-36.
  • Leijonhufvud, A. (1997): “Models and Theories“, Journal of Economic Methodology, 4(2): 193-8.
  • Leontief, W. (1954): “Mathematics in Economics”, Bulletin of the American Mathematical Society, (May): 215- 233.
  • Leontief, W. (1971): “Theoretical Assumptions and Nonobserved Facts”, American Economic Review, 61 (March): 1-7.
  • Mayer, Joseph (1933): “Pseudo-Scientific Method in Economics”, Econometrica (Journal of the Econometric Society), 1 (4), 418-28.
  • McCloskey, Deirdre (2005): “The Trouble with Mathematics and Statistics in Economics“, History of Economic Ideas, 13 (3): 85-102.
  • Mirowski, Philip (1989): “The Probabilistic Counter-Revolution, or How Stochastic Concepts came to Neoclassical Economic Theory”, Oxford Economic Papers, 41 (1, History and Methodology of Econometrics), 217-35.
  • Mirowski, P. (1991): “The When, the How and the Why of Mathematical Expression in the History of Economic Analysis”, Journal of Economic Perspectives, 5(Winter): 145-158.
  • Little, D. (?): “Philosophy of Economics“, Routledge Encyclopedia of the Philosophy of Science.
  • Pogrebna, G. (2005): “Mathematical Formalism in Economics: Verdict of the Reality“, Oeconomicus, Volume VII, 2004-2005, 83-109.
  • Quddus, M. ve S. Rashid (1993): “The Overmathematization of Economics: Lessons for Business Disciplines”, Journal for Education for Business, 68(5): 288-292.
  • Quddus, M. ve S. Rashid (1994): “The Overuse of Mathematics in Economics: Nobel Resistance“, Eastern Economic Journal, 20(3): 251-265.
  • Rashid, S. (1977): “William Whewell and Early Mathematical Economics“, The Manchester School of Economic & Social Studies, 45(4): 381-91.
  • Rashid, S. (1994): “John von Neumann, Scientific Method and Empirical Economics“, Journal of Economic Methodology, 1994, vol. 1, issue 2, pages 279-93.
  • Rashid, S. (2001): “Successful engineers and indifferent economists“, Journal of Engineering Education.
  • Reed, L. W. (1977): “A Critique of Mathematical Economics“, The Freeman (a publication of The Foundation for Economic Education, Inc.),27(4).
  • Rosenberg, A. (1992): Economics – Mathematical Politics or Science of Diminishing Returns? Chicago: Chicago University Press.
  • Rothschild, K. W. (1991): “The mathematization of economic theory: Gerard Debreu”, American Economic Review 81 (1991) 1-7, European Journal of Political Economy, 7(4): 617.
  • Samuelson, Paul A. (1952): “Economic Theory and Mathematics–An Appraisal”, American Economic Review, 42 (2, Papers and Proceedings of the Sixty-fourth Annual Meeting of the American Economic Association), 56-66.
  • Samuelson, Paul A. (1954): “Introduction: Mathematics in Economics–No, No or Yes, Yes, Yes?”, The Review of Economic Statistics, 36 (4), 359.
  • Samuelson, Paul A. (1954): “IX. Some Psychological Aspects of Mathematics and Economics”, The Review of Economic Statistics, 36 (4), 380-86.
  • Schabas, M. L. (1989): “Alfred Marshall, W. Stanley Jevons, and the Mathematization of Economics”, Isis, 80(No. 301, March): 60-73.
  • Schoeffler, Sidney (1956): “Mathematics in Economics: Some Dangers”, The Review of Economic Statistics, 38 (1), 88-90.
  • Schultz, Henry (1927): “Mathematical Economics and the Quantitative Method”, The Journal of Political Economy, 35 (5), 702-06.
  • Smolinski, Leon (1973): “Karl Marx and Mathematical Economics”, The Journal of Political Economy, 81 (5), 1189-204.
  • Solow, Robert (1954): “VI. The Survival of Mathematical Economics”, The Review of Economic Statistics, 36 (4), 372-74.
  • Solow, R. M. (2005), “How did economics get that way and what way did it get?” Daedalus, 134, 87-100.
  • Spiegel, H. W. (1997): “Refugee Economicsts and the Mathematization of Economics”, in: H. Hagemann (ed.), Die deutschsprachige wirtschaftswissenschaftliche Emigration nach 1933, Marburg: Metropolis Verlag.
  • Szenberg, M. ve L. Ramrattan (eds.) (2004): Reflections of Eminent Economists. Cheltenham, UK: Edward Elgar.
  • Tinbergen, J. (1954): “IV. The Functions of Mathematical Treatment”, The Review of Economic Statistics, 36 (4), 365-69.
  • Velupillai, K. V. (1996): “The Computable Alternative in the Formalization of Economics: A Counterfactual Essay“, Kyklos, 49(3): 251-72.
  • Velupillai, K. V. (2004): “The Unreasonable Ineffectiveness of Mathematics in Economics“, Università degli Studi, Dipartimento di Economia, Discussion Paper No. 6.
  • Weintraub, E. R. (1999): “How Should We Write the History of Twentieth-Century Economics?“, Oxford Review of Economic Policy, 15(4): 139-52.
  • Weintraub, E. R. (2002): How Economics Became a Mathematical Science, Durham, NC: Duke University Press.
  • Weintraub, E. R. (2005): Unpublished response to Salim Rashid’s ‘Review of How Economics Became a Mathematical Science?’ that appeared in History of Political Economy.
  • Wilson, E. B. ve Stigler, George (1955): “Mathematics in Economics: Further Comment”, The Review of Economic Statistics, 37 (3), 297-300.
  • Woo, H. (1986): What’s Wrong with Formalization in Economics? Hong Kong: Victoria Press.

 

Ben şahsen iktisatta matematik kullanımına (tümüyle) karşı olanlardan değilim. Çünkü tarihsel analiz, teorik modelleme ve ampirik sınama alanlarında/aşamalarında matematik-istatistik kullanımı elbette ki bazen gerekli olacaktır. Aksini iddia etmek saçma olur. Bu anlamda; son 10-15 yıldır kısmen yaygınlaşan, iktisatta yoğun matematik kullanımına dayalı “egemen iktisat”a karşı çıkan bazı öğrenci hareketlerine veya “radikal iktisat” söylemlerine pek de sıcak baktığımı söyleyemem. Fakat iktisatta matematiğin “araç” olmaktan çıkartılıp “amaç” haline getirilmesine ve o anlamda “kötüye kullanılmasına” da kesinlikle karşıyım. Sebeplerini açıklayayım.

İktisat lisans ve lisansüstü eğitim programlarındaki iktisadi tarih, antropoloji ve genelde disiplinler-arası yaklaşımları neredeyse tümüyle dışlayan, belki de ampirik çalışılabilirliği kolaylaştırdığı için, ekonomik olayları (sadece) gözlemlenebilen-ölçülebilen iktisadi değişkenlerin kendi aralarındaki etkileşimlerden ibaretmiş gibi algılayan ve öğrencilere öyle aktaran, ama buna karşılık iktisatçılara matematik kullanımını son derece kötü öğreten, denklemlerin/fonksiyonların iktisadi anlamları üzerinde düşünülmeden/tartışılmadan bir takım fonksiyon, sembol, eşitlik, özdeşliklerin veya denklem sistemi çözümlerinin sadece ezberletilmesine dayalı “iktisat öğretim programlarını” hoş karşılamıyorum. Bu durum, maalesef istisna değil. Hâlâ şikayetçi olduğum bu durumu biz de en azından 1994-2006 yıllarında AÜSBF İktisat Bölümü’nde yoğun biçimde yaşadık. İktisatçılığın sadece “matematiksel (veya daha kötüsü: sadece “ekonometrik) iktisatçılık”tan ibaret olduğunu sanan ve bunu öğrencilerine ve meslektaşlarına empoze eden anlayış “iktisat bilimi”ne çok büyük zarar verdi ve hâlâ da vermekte. Örneğin tarihin, kurumların, demokrasinin, diplomasinin, hukukun, kültürün, coğrafyanın, iklimin, ekolojik sistemin ekonomik değişkenlerle karşılıklı etkileşimini ihmal ederek iktisatçılık yapmak ve bunu gelecek nesillere öyle aktarmak, “iktisat”ın ve “iktisatçılar”ın bundan sonra da ciddi eleştirilere uğramasına ve başarısız bulunmasına katkıda bulunacak gibi geliyor bana.

Bugün (ulusal ve uluslararası hakemli) dergilerde yayınlanan, çoğu aslında birbirinin türevi olan ve ünlü bir iktisatçının iddiasına göre “yüzde seksenini kimsenin okumadığı ve bundan dolayı da bir kayba uğramadığı”, toplumların (temel) sorunlarına teşhis koyup çözüm önermekten uzak, çoğu “ampirik” nitelikteki makaleler; büyük ölçüde bu hatalı iktisatçılık anlayışının, lisans eğitimi itibariyle aslında mühendis-matematikçi olanların son birkaç onyıldır giderek daha çok iktisat doktoru derecesi almaya başlamış olmalarının ve üniversitelerdeki (ayrıntılarını burada tartışmayacağım) sorunlu akademik terfi sisteminin bir ortak sonucudur.

Öte yandan, 1970’lerden bu yana küresel finans piyasalarının hızla birbirlerine entegre olmalarına paralel olarak özellikle 1990’lardan bu yana “finansal iktisatçılık” diye adlandırılan alanın iktisadın içinde hızla öne çıktığına da dikkat etmek gerekiyor. Bu noktada, “finansal iktisatçılık”la “iktisat”ın genelini de birbirine karıştırmamak gerektiğini düşünüyorum. Finansta elbette yoğun matematik-istatistik kullanımı gereklidir. Doğru ve ilgili güncel (çok kısa vadeli) haberleri/enformasyonu zamanında (dakikası dakikasına) izlemenin/edinmenin yanı sıra, borsa-kur-faiz analizlerinde birtakım matematik-istatistik teknikleri kullanılmadan trendlerin doğru anlaşılması ve örneğin borsadaki alım-satım kararlarının alınabilmesi olanaksızdır. Ancak, “iktisat”ın “finansal iktisatçılık”tan da ibaret olmadığına mutlaka dikkat edilmelidir.

Özetle, “iktisat” (economics) ne sadece “matematiksel veya ampirik iktisat”tan, ne de “finansal iktisat”tan ibarettir. Matematiksel, istatistiksel, ekonometrik teknikler veya zaman serisi analizi yöntemleri “iktisatçılar”ın alet kutusunda mutlaka bulunması gereken, ama kullanımları da “amaç” haline getirilmemesi gereken “araçlar” veya “yöntemler”dir. Öte yandan, iktisadi olgu ve gelişmelerin analizinde (iktisadın ilk ortaya çıktığı dönemlerde olduğu gibi) sadece “sözel modeller” ve betimlemeye dayalı yaklaşımlar kullanılması da (artık) olanaksız ve anlamsızdır. Yukarıdaki akademik tartışmaların mutlaka bu ayrıntı, uyarı ve saptamalar da dikkate alınarak okunması ve değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum.

 

Not: Yukarıdaki listeye, tartışmayı izlemeye devam ettiğim halde, 2005 yılından sonra maalesef neredeyse hiç ekleme yap(a)madığım için, yeterince güncel olmadığının farkındayım. Ancak, o eksiklikleri, eğer konuya ilgi duyuyorsanız siz zaten kendiniz tamamlayacaksınızdır.

 

Konuyla İlgili Bazı Yararlı Kaynak, Yazı ve Bağlantılar:

 

Bu Yazının İlk Yayınlanma Tarihi:  2013.06.24, 00:31 (Paris)
Son Güncelleştirme Tarihi: 2013.09.04, 14:42 (Paris)

</u>