Türk-Alman Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü Seminerleri

****************************************************************
TAÜ İİBF İKTİSAT BÖLÜMÜ
Abteilung für Volkswirtschaftslehre, Türkisch-Deutsche Universität
Department of Economics, Turkish-German University
****************************************************************

ctdaneqweaaqk-x1

İKTİSAT BÖLÜMÜ SEMİNERLERİ
Forschungsseminare der VWL-Abteilung
Department of Economics Seminars
****************************************************************

2016.10.06, Perşembe, 14:00 – 15:00
Inflation Targeting, Fiscal Policy and the Exchange Rate Regime
Semih Emre Çekin (Governors State University, IL)

20161006_semih-emre-cekin

2016.10.13, Perşembe, 14:00 – 15:00
Cooperation and Policy Interventions: Field Experiments With Small-Scale Fishing Communities in Turkey
Pınar Ertör Akyazı (Boğaziçi University)

15300732_10154842757704225_890963068_n1

2016.11.25, Cuma, 14:00 – 15:00
Türkiye’de ‘Kamu Özel İşbirliği Sözleşmeleri’nin Değerlendirilmesi: Beklentiler ve (Şimdilik) Gerçekleşmeler
Uğur Emek (Başkent Üniversitesi)

15310543_10154842802489225_1568751562_n1

2016.12.02, Cuma, 14:00 – 15:30
Gelişen Gayrimenkul Piyasalarındaki Son Trendler: Finansman Boyutu
Ali Hepşen (İstanbul Üniversitesi)

20161202_ali-hepsen

2017.03.08, Çarşamba, 13:00 – 16:50
8 Mart Dünya Kadınlar Günü Sempozyumu: “Türkiye’de Kadınların Ekonomideki Yeri: Mevcut Durum, Sorunlar ve Politikalar”
Güneş A. Aşık (TEPAV, TOBB ETÜ İİBF İktisat Bölümü)
Elif Nuroğlu (TAÜ İİBF İktisat Bölümü)
Gökçe Uysal-Kolaşin (BETAM, Bahçeşehir Üniversitesi)

2017.03.10, Cuma, 13:30 – 14:30
Innovation, Imitation, and the Nature of Economic Growth
(Yenilik, Taklit ve İktisadi Büyümenin Doğası)
M. Aykut Attar (Hacettepe University)

2017.03.22, 13:30 – 14:30
Kredi Balonu ve Yatırım Bilmecesi: Türkiye’deki Ticarete-Konu-Olan ve -Olmayan Tüketim ve Sermaye Malları Arasındaki Nisbi Fiyatların Önemi
(Credit Boom and an Investment Puzzle: Unravelling the Role of Tradable and Non-Tradable Consumer and Capital Good Prices in Turkey)
Öner Günçavdı (İstanbul Teknik Üniversitesi)

2017

Cem Çakmaklı (Koç Üniversitesi)
Kesin konu, tarih, saat ve yer ayrıca duyurulacaktır.

****************************************************************
Not: Seminerlere dinleyici olarak katılım serbesttir. Önceden kayıt olmak gerekmemektedir. Fakat katılacağınız seminer ile ilgili Facebook etkinlik sayfası üzerinden gele(bile)ceğinizi belirtmiş olmanız, rezerve edilecek salonun büyüklüğünün doğru tesbit edilebilmesi açısından yararlı olacaktır.
TAÜ’nün Beykoz Kampüsüne ulaşım hakkında (15F & 136B İETT otobüsleri ve Yeniköy-Beykoz motor hattı) ayrıntılı bilgi almak için buraya tıklayabilirsiniz:

Kaynak

Türkiye’nin Ödemeler Dengesindeki Hiç Bitmeyen “Net Hata ve Noksan” Sorunu: Ek Gözlemler

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) Türkiye için hazırlayıp yayınladığı ödemeler dengesindeki “net hata ve noksan” (NHN, net errors and omissions) kalemi ne zaman aşırı yüksek pozitif (veya negatif) aylık değerlere ulaşsa, kamuoynuda büyük bir şüphe ve tartışma başlıyor. Daha önceki hararetli tartışmalardan birinde bu blogda, “Türkiye’deki Güncel ‘Net Hata ve Noksan’ Tartışmaları Ortamında Yüksek Cari Açıkların Unutulmaması Gereken Önemi, 1950-2013” başlığıyla bir değerlendirmemi yayınlamış ve ayrıca, konuyla ilgili bazı okuma önerilerimi “Türkiye’deki ‘Net Hata ve Noksan’ Tartışmaları: Yeni Şişede Eski Şarap?” başlığı altında derlemiştim. Bugünlerde yine öyle hararetli bir tartışma döneminde bulunuyoruz. Çünkü, geçtiğimiz günlerde Şubat 2015 için açıklanan NHN tutarı son 17 yılın en yüksek değerine (4.3 milyar Dolar) ulaştı. Dolayısıyla, bu konu, ekonomi medyasında çeşitli haber ve değerlendirmelerle geniş bir biçimde ele alındı ve Meclis gündemine de taşındı. Vaktiniz olduğunda, güncel tartışma hakkında fikir sahibi olmak için, özellikle şu bağlantılardaki haber ve görüşleri okumanızı öneririm:

Ancak, burada, konunun doğru anlaşılması ve doğru yönde tartışılabilmesi için, birkaç ek hususu burada (olabildiğince tekrara kaçmadan) özetlemekte fayda olduğunu düşünüyorum:

(1) Ödemeler dengesindeki net hata ve noksanın sebebi, mutlaka illegal/yasadışı bir işlemmiş gibi algılanmamalıdır.

Ödemeler dengesi; bir ülke sakinlerinin yabancı ülke sakinleriyle belirli bir dönemde (bir yıl, üç ay veya bir ay gibi) yaptığı “bütün” mal, hizmet ve faktör alış-verişlerinin parasal tutarlarının sistematik olarak kaydedildiği bir tablodur. Bir ödemeler dengesi; ilgili uluslararası işlemin konusu veya türüne göre (cari hesap, sermaye-finans hesabı ve resmî rezerv hesabı gibi) belirli alt hesap gruplarından oluşur. Her uluslararası alış-veriş ödemeler dengesine bir “giriş” bir de “çıkış” olmak üzere iki kez, yani “çift-kayıtlı muhasebe sistemi”ne göre, kaydedildiği için, alt hesap grupları itibariyle dengesizlikler (fazla veya açık) olsa bile, bir bütün olarak her ödemeler dengesinin “denk” (yani net alt hesap değerlerinin toplamının “sıfır”) olması gerekir. Ancak, gerçek hayatta, uluslararası işlemlerin ve ödemelerin (a) gerçekleşme dönemlerindeki kaymalar, (b) muhtemel muhasebeleştirme veya istatistikî beyan/kayıt hataları veya (c) kayıt dışında olan ve kaynağı belirsiz tutarların resmî finans sistemine dahil olması gibi çeşitli sebeplerle bu denklik sağlanamayabilir. İşte bu nedenle, ödemeler dengesindeki denkliği sağlamak için, bir “istatistiki farklar hesabı”na (net hata ve noksan) ihtiyaç duyulur ve bu hesaptaki tutarlar, ille de “yasadışı” bir işlemden kaynaklanıyor olmak zorunda değildir.

(2) İlan edilen net hata ve noksan tutarı, zaman içinde revize edilen türde bir ekonomik büyüklüktür.

Döviz kuru veya faiz haddi gibi bazı makroekonomik büyüklükler, geçerli oldukları an veya dönem için kaydedilir ve sonradan revize edilmesi gerekmez. Oysa, gayrisafi yurtiçi hasıla veya ödemeler dengesi hesapları gibi (ayrıntılı hesaplama gerektiren) bazı büyüklükler, ilan edildikleri anın üzerinden belirli bir süre geçip bütün ilgili hesap ve tahmin işlemleri tamamlandıktan sonra revize edilip yeniden yayınlanan büyüklüklerdir. Bu nedenle, NHN kaleminin ilk ilan edilen değerinin özellikle beklenenden çok daha yüksek veya düşük çıkması durumunda, mutlaka revize edilip kesinleştirilmiş değerinin ne olduğunu da görmek için biraz sabırlı olmak gerekir.

(3) Net hata ve noksan kalemi, hemen her ülkede zaman zaman çok yüksek pozitif veya negatif değerlere ulaşmaktadır.

Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) yayınladığı uluslararası ödemeler dengesi verileri itibariyle 2005-2013 yıllarında 190 kadar ülkede kaydedilen en yüksek (maksimum) ve en düşük (minimum) yıllık NHN hesabı tutarlarını ve Türkiye’nin bu dönemdeki NHN değerlerini (milyar ABD Doları) aşağıdaki Şekil 1’de görmektesiniz:

Şekil 1:Sekil-1

Şekil 1’deki maksimum ve minimum yıllık nominal NHN değerleri genelde, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Almanya gibi yüksek düzeyde uluslararası mal, hizmet ve üretim faktörü alış-verişi yapabilen ülke ekonomileri tarafından belirlenmektedir. Bu durum ve Türkiye’nin NHN tutarlarının bu yüksek değerler karşısındaki karşılaştırmalı durumu 2005-2013 için şu ikinci şekilde daha açık seçik biçimde görülmektedir:

Şekil 2:

Sekil-2

Buna göre, Türkiye’deki NHN tartışmalarında; dünyanın diğer ülkelerinde de, özellikle gelişmiş ülkelerde bizdekilerden çok daha yüksek “mutlak” meblağlarda NHN dengeleri kaydedildiği dikkatten kaçırılmaması gerektiği ortadadır.

(4) Net hata ve noksan kaleminin gelişimi, tartışmalarda, mutlaka “nispi” bir büyüklük olarak (da) dikkate alınmalıdır. Sadece nominal seyire ve sıçramalara bakmak yanıltıcı olabilir.

ABD Doları cinsinden yayınlanan NHN büyüklükleri incelenirken, (a) bu tutarların nominal olduğu (yani zaman içindeki enflasyon etkisini de içinde barındırdığı) ve (b) ülkelerin mal, hizmet ve faktör alış-verişi hacimlerinin (yeterince uzun bir zaman dilimi göz önüne alındığında) çeşitli sebeplerle artmakta olabileceği kesinlikle unutulmamalıdır. Örneğin, diyelim ki Türkiye’nin Ocak 1989’daki aylık toplam ticaret (ihracat ve ithalat) hacmi 1.8 milyar Dolar iken, Ocak 2015’te 29 milyar Dolar’a ulaşmıştır. Dolayısıyla, mal ihracat ve ithalatından kaynaklanabilecek bir “istatistikî fark”ın bugün geçmiştekinden çok daha yüksek olabileceğini doğal kabul edip, zamanlar arası karşılaştırmalarda yukarıdaki Şekil (1 ve) 2’deki verileri mutlaka ayrıca bir de nispileştirerek incelemek gerekir. İktisatçılar bu gibi durumlarda çoğu kez NHN tutarlarını bir de aynı dönemdeki toplam dış ticaret hacmi, cari hesap dengesi (CHD) veya gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYH) gibi bir başka ulusal büyüklüğe oranlayarak incelerler. Türkiye ve diğer seçilmiş ülkeler için NHN / CHD oranlarını (%) aşağıda Şekl 3’te, NHN / GSYH oranlarını (%) ise Şekil 4’te görmektesiniz:

Şekil 3:

Sekil-3

Şekil 4:

Sekil-4

(5) Ekonomi yönetiminde ve ulusal istatistiklerde şeffaflık ve ikna edicilik yararlıdır!

Yukarıdaki kısa hatırlatma, hesaplama ve değerlendirmeler ışığında ne gibi genel sonuçlara ulaşıyoruz? Görünen o ki, gerek nominal mutlak değerleri, gerekse nispi seyri itibariyle NHN “sorunu” sadece Türkiye’ye özgü değildir ve üstelik Türkiye’nin ödemeler dengesindeki NHN tutarları her iki bakımdan da dünyanın diğer ülkelerindekinden daha ciddi ve sistematik bir soruna (belki 2005-2013 dönemi bağlamında 2011 yılındaki büyük sıçrama hariç) işaret etmemektedir. Fakat yine de, bütün bu hususları da akılda tutarak, Türkiye’de NHN değerlerinde zaman zaman gözlemlenen çok büyük sıçramaların boyutları, etkileri ve muhtemel sebeplerinin bilimsel olarak analiz edilmesi yararlı olacaktır. Bu yazının girişinde de belirttiğim gibi, bu yöndeki daha farklı ve biraz daha ayrıntılı bir analizimi “Türkiye’deki Güncel ‘Net Hata ve Noksan’ Tartışmaları Ortamında Yüksek Cari Açıkların Unutulmaması Gereken Önemi, 1950-2013” başlığı altında bu günlükte ilgili okuyucuların dikkatine sunmuştum. Okunmasını tavsiye ettiğim ilgili diğer bazı analizlere ise “buraya” tıklayarak erişilebiliyor.

Ancak, belirtmek gerekir ki, akademik iktisatçı ve/veya ekonomi köşe yazarlarının dile getirebileceği bütün tahmin, yapabileceği bütün karmaşık analiz ve ulaşabileceği bütün bilimsel sonuçlar ne derece ilginç ve doğru gibi gözükürse gözüksün, Türkiye’deki NHN tartışmalarını sonlandırmaya tek başına asla yeterli ol(a)mayacaktır. Çünkü makul kabul edilebilecek ölçülerin ötesindeki NHN sıçramaları kamuoyunda ister istemez hep illegal bir aktivitienin varlığının göstergesi gibi algılanmaktadır ve bu nedenle, bu konuda asıl aktif olması gerekenler; ilgili dönemin siyasi otoritesi (hükümet) ve ödemeler dengesi verilerini derleyip yayınlayan resmî birimdir (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü). Zira derlenip yayınlanan NHN istatistiklerinin boyutları ve muhtemel (resmî ve gayri-resmî) kaynaklarıyla ilgili en ayrıntılı ve güvenilir bilgiler TCMB’nin elindedir.

NHN’de her aşırı sıçrama gerçekleştiğinde mümkün olan en kısa sürede TCMB’den kamuoyunda yeni kafa karışıklıklarına meydan bırakmayacak ayrıntı, ciddiyet ve ikna edicilikte bir resmî açıklama gelmedikçe, Türkiye’deki NHN dalgalanmaları, (her ne kadar ilk bakışta küresel ölçektekine kıyasla ciddi bir sorun gibi gözükmese de,) NHN’nin muhtemel yasadışı sebepleriyle ilgili tahmin ve spekülasyonlar bugüne dek olduğu gibi gelecekte de her büyük sıçramada siyasi ve ekonomik gündemi işgal etmeye devam edecektir. Oysa ekonomi yönetiminde ve ulusal istatistiklerde şeffaflık ve ikna edicilik ekonomik (ve siyasi) istikrar ve başarı için elzemdir.

 

İlk Yayınlanma Tarihi: 2015.04.14, 15:34 (Paris)
Son Güncellenme: 2015.04.14, 15:34 (Paris)
Twitter: akibritcioglu

Türkiye Ekonomisi İstatistiklerine Erişim Hakkında Güncel Bir Değerlendirme

2007 yılında, bu günlükte, Türkiye ekonomisi istatistiklerinin bulunabilirliği hakkında bir değerlendirme yazısı yazmıştım: “Türkiye Ekonomisi İstatistikleri İnternette Nereden ve Nasıl Bulunur?“. Birkaç ay sonra da ona küçük bir ekleme yapmıştım: “TÜİK Veri Tabanı Uygulamaları“. Aradan geçen altı yılda TÜİK başta olmak üzere TCMB, HM ve DPT/KB gibi kurumların sunduğu online istatistik kaynaklarında bir iyileşme, ilerleme var mı diye bugün internette kısaca dolaştım. İşte bazı kişisel gözlem ve karşılaştırmalarım:

  • 4 Ocak 1995’ten bu yana kullanımda olan TCMB EVDS, hâlâ kullanışlılık ve sadelik açısından eski önemini (liderliğini) koruyor. Asıl derleyicisi ve yayıncısı TÜİK olan pek çok istatistik verisine bu sistemden, hâlâ TÜİK’inkine kısyasla çok daha kolay ulaşılabiliyor. Eski (güncellenmeyen) zaman serilerinin hâlâ ayrı bir arşivde kullanıma sunulu bulunması da oldukça olumlu. TCMB EVDS’nin sadece ödemeler dengesi, döviz kuru ve bankacılık sistemi verileriyle sınırlı olmaması, galiba bu sistemi diğerlerine oranla hâlâ oldukça öne çıkartıyor.
  • Hazine Müsteşarlığı (Twitter), 5 Mart 2013’te, kendi veri dağıtım sistemini kullanıma açtı: https://hmvds.hazine.gov.tr Eski veri dağıtım sistemine ise, biraz daha genişlemiş haliyle http://www.hazine.gov.tr/default.aspx?nsw=EilDPQez15w=-H7deC+LxBI8=&mid=59&cid=12&nm=33 adresinden ulaşılabiliyor. Türkiye’nin dış borç verilerini arayanların Hazine’nin sitesine bakması kesinlikle zorunlu.
  • Kalkınma Bakanlığı (eski adıyla Devlet Planlama Teşkilatı), bazı temel makroekonomik verileri kullanıma sunmaya devam ediyor, ama maalesef kullanım kolaylığında bir iyileştirmeye gidilmemiş. Bu konuda gerileme olmamış olmasına sevinmeliyiz sanırım.
  • Maliye Bakanlığı (Twitter) istatistik sayfasına ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz. Bütçe verilerine ulaşmak isteyenler için, bunun yanı sıra GİB‘in istatistik sayfasına da bakmak yararlı olabilir.
  • Ekonomi Bakanlığı (eski adıyla Dış Ticaret Müsteşarlığı) artık geçmiştekine kıyasla daha ayrıntılı dış ticaret verisi yayınlıyor. Fakat verilere (hâlâ) ana menüdeki “İstatistik ve Analizler” başlığı altından ayrı linkler ile ulaşılabilir olması kullanım kolaylığını çok azaltıyor. Dış ticaret verilerine TÜİK’in sitesine yönelik ayrı bir linkten ulaşılabilmesi ise olumlu sayılabilir: http://tuikapp.tuik.gov.tr/disticaretapp/menu.zul Oysa, Türkiye’nin dış ticaret verilerini TÜİK’in sitesinde arayan bir kullanıcı, bu linke TÜİK sitesinden ulaşabilmek konusunda (TÜİK’in web sitesinin yapısına yeterince aşina değilse) bir hayli zorlanabilir.
  • Türkiye ile ilgili enerji istatistiklerini arayan birinin aklına ilk gelebilecek kurumlar Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve EPDK. Fakat bu iki kurumun sitesinden kullanıma açılmış olan enerji istatistikleri maalesef tatmin edici olmaktan uzak. YEGB‘nin (eski adıyla Elektrik İşleri Etüd İdaresi Genel Müdürlüğü) kullanıma sunduğu veriler de bu eksiklikleri gidermeye pek yetmiyor.
  • Borsa İstanbul (eski adıyla İstanbul Menkul Kıymetler Borsası) verilerini eskisine kıyasla daha derli toplu bir biçimde kullanıma açmış durumda: http://borsaistanbul.com/veriler
  • TÜİK (eski adıyla Devlet İstatistik Enstitüsü), maalesef sadelik ve kullanım kolaylığı açısından eski karmaşıklık ve kullanışsızlığını korumaya devam ediyor: http://www.tuik.gov.tr. Üstelik, Türkiye ile ilgili pek çok istatistik verisinin asıl derleyici ve yayıncısı konumundaki TÜİK’in web sitesinde, “veri tabanı uygulamaları” ile “periyodik raporlar” arasındaki gereksiz “çift başlılık” ne yazık ki hâlâ giderilmemiş. Site artık bir hayli genişlediği ve bir yenileme sırasında belki de ortaya pek çok başka sorun çıkacağı (!) için kapsamlı bir iyileştirme ve sadeleştirmeye gidilemediğini tahmin ediyorum. Öte yandan, son yıllarda çok sayıdaki zaman serisinde yapılan yenileme ve tanım-yöntem değişiklikleri, seriler yeterince geri götürülemediği için, ekonometrik veya zaman serisi analizi yapacak olanları oldukça güç durumda bırakıyor. Bu arada, belirtmek gerekir ki, yeni yayınlanan duyurulara email aboneliği dışında ulaşmak için açılan TÜİK Twitter hesapları uygulaması aslında çok yararlı. Ama onların da tam üç ayrı adres halinde açılmış olması yeni bir kargaşa kaynağı olabilir: @webtuik@tuikbulten ve @tuikgovtr. Tabii eğer bu üç Twitter hesabının biri, ikisi veya hepsi (!) resmî duyuru hesabı değilse, TÜİK’in bu konuda mutlaka önleyici bir girişimde bulunması gerektiği ortada.

Bütün bunlar benim kendi kişisel gözlem ve değerlendirmelerim. Siz de bütün bu (ve burada değinmediğim) diğer istatistik sitelerini dolaşarak kendi deneyim ve gözlemlerinizi oluşturabilirsiniz. Türkiye ekonomisiyle (AB/ECDünya Bankası, IMFOECD, DTÖ/WTO, ILO) ilgili istatistik arayan araştırmacı ve öğrencilere kolaylıklar diliyorum.

Günlük Mesajlarına Email Aboneliği (Sistem Değişikliği)

Bu günlükte (blog) yayınladığım haber, yorum, bilgi ve bağlantılardan anında haberdar olmak isteyenler, 2008 yılından bu yana ana sayfadaki Feedburner bağlantısı üzerinden duyurulara email abonesi olmuşlardı. Ancak, son zamanlarda, bu sistemde bazı teknik hatalar ve sorunlar yaşanmaya başladı. Bu nedenle, Feedburner sistemini iptal etmeye karar verdim. Onun yerine, Abonelik sayfasındaki form yardımıyla yeni bir duyuru aboneliği sistemi başlatıyorum.

Eski sistemdeki email aboneleri eğer artık blog mesajlarımdan haberdar olmak istemiyorlarsa, (eski) aboneliklerini iptal et(tir)melerine gerek kalmaksızın bundan böyle zaten bu blogla ilgili hiç duyuru almayacaklar. Ama eğer bu blog’da yayınlanan mesajlardan ileride de haberdar olmak istiyorlarsa, Abonelik sayfasına girip istenen email adreslerini vererek yeni bir duyuru aboneliği başlatmak durumundalar.